پارگی لوله حالب یکی از آسیب‌های مهم دستگاه ادراری است که در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند منجر به عوارض جدی برای کلیه و سلامت عمومی بدن شود. این مشکل معمولا در اثر جراحی‌های لگنی، ضربه‌های شدید یا انسدادهای طولانی‌مدت ایجاد می‌شود و آگاهی از علائم آن می‌تواند در انتخاب بهترین روش درمانی نقش مهمی داشته باشد. در چنین شرایطی مراجعه به پزشک آگاه و باتجربه اهمیت زیادی پیدا می‌کند، دکتر محمدرضا جعفری با تجربه در حوزه تشخیص و درمان بیماری‌های اورولوژی، با رویکردی دقیق به بررسی آسیب‌های لوله حالب می‌پردازند و تلاش می‌کنند با انتخاب مناسب‌ترین روش درمانی، روند بهبودی بیمار را سریع‌تر کنند.

پارگی لوله حالب چیست؟

پارگی لوله حالب به آسیب در مسیر حالب گفته می‌شود، حالب لوله‌ای باریک است که ادرار را از کلیه‌ها به مثانه منتقل می‌کند و هرگونه پارگی در آن می‌تواند جریان طبیعی ادرار را مختل کند. این مشکل معمولا در اثر جراحی‌های لگنی و شکمی، ضربه‌های شدید، تصادفات یا انسدادهای طولانی‌مدت ایجاد می‌شود و بسته به شدت آسیب می‌تواند به‌صورت پارگی جزئی یا کامل بروز پیدا کند. در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، نشت ادرار به اطراف حالب می‌تواند باعث عفونت، درد شدید و حتی آسیب به کلیه‌ها شود. 

علت پارگی لوله حالب

پارگی لوله حالب معمولا در اثر عواملی ایجاد می‌شود که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به این مسیر آسیب وارد می‌کنند. یکی از شایع‌ترین علت‌ها، آسیب‌ حین جراحی‌های لگنی و شکمی است. به‌ویژه در عمل‌های اورولوژی و جراحی‌های روده که می‌تواند حالب به‌طور ناخواسته دچار برش یا کشیدگی شود. در ادامه با مهم‌ترین علت‌های پارگی لوله حالب آشنا خواهید شد که شامل:

ضربه فیزیکی

ضربه فیزیکی یکی از دلایل مهم پارگی حالب محسوب می‌شود و معمولا در اثر وارد شدن نیروی شدید به ناحیه شکم در تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع یا ضربه‌های مستقیم و شدید دیده می‌شود. در برخی موارد آسیب‌های نافذ مانند وارد شدن جسم تیز یا گلوله نیز می‌توانند مستقیما به حالب صدمه وارد کنند. شدت علائم در این شرایط معمولا بالاست و با درد شدید، کاهش دفع ادرار و علائم داخلی همراه می‌شود. به همین دلیل پس از هر ضربه شدید به شکم یا لگن، بررسی دقیق دستگاه ادراری توسط پزشک متخصص برای جلوگیری از عوارض جدی کلیوی ضروری است.

جراحی‌های اورولوژیک

جراحی‌های اورولوژیک یکی از شایع‌ترین عوامل مرتبط با پارگی حالب به شمار می‌روند، زیرا در این نوع جراحی‌ها حالب به‌دلیل موقعیت آناتومیک حساس خود در نزدیکی کلیه، مثانه و اندام‌های لگنی در معرض آسیب قرار دارد. در جریان برخی اعمال جراحی مانند جراحی‌های کلیه، مثانه، پروستات یا برداشتن سنگ‌های ادراری، حالب به‌طور ناخواسته دچار کشیدگی، بریدگی یا انسداد می‌شود. همچنین در برخی از موارد نیز استفاده از ابزارهای جراحی یا اقدامات تشخیصی می‌تواند باعث آسیب به دیواره حالب شود. 

سنگ کلیه

سنگ کلیه یکی از عواملی است که می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم باعث آسیب یا حتی پارگی حالب شود، زیرا حرکت سنگ در مسیر حالب ممکن است فشار زیادی به دیواره این لوله باریک وارد کند. سنگ‌های بزرگ یا نوک‌تیز هنگام عبور، با ایجاد خراش، التهاب و انسداد طولانی‌مدت، دیواره حالب را تضعیف می‌کنند و در موارد شدید می‌توانند زمینه پارگی را فراهم سازند. تجمع ادرار پشت سنگ کلیه باعث افزایش فشار داخل حالب می‌شود و همین موضوع خطر آسیب را بیشتر می‌کند. درد شدید پهلو، ادرار خونی و کاهش دفع ادرار از نشانه‌هایی هستند که در پارگی لوله حالب دیده می‌شوند و مراجعه سریع به پزشک برای جلوگیری از عوارض جدی کلیوی اهمیت زیادی دارد.

عفونت‌های مزمن ادراری

عفونت‌های مزمن ادراری در صورت درمان‌نشدن می‌توانند به‌تدریج به دیواره حالب آسیب وارد کرده و زمینه پارگی آن را فراهم کنند، زیرا التهاب طولانی‌مدت باعث تضعیف بافت حالب و کاهش مقاومت آن می‌شود. در این شرایط، تورم و تنگی مسیر حالب ممکن است جریان طبیعی ادرار را مختل کرده و با افزایش فشار داخلی، خطر آسیب را بیشتر کند. وجود عفونت‌های مکرر معمولا با علائمی مانند سوزش ادرار، تب، درد پهلو و تغییر در رنگ یا بوی ادرار همراه است و بی‌توجهی به این نشانه‌ها می‌تواند عوارض جدی‌تری ایجاد کند. به همین دلیل تشخیص به‌موقع و درمان کامل عفونت‌های ادراری نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های جدی حالب و کلیه دارد.

علائم پارگی لوله حالب

پارگی لوله حالب معمولا با علائم مختلفی همراه است، به همین دلیل شناخت علائم آن می‌تواند تاثیر بسیار زیادی در تشخیص به موقع و درمان اصولی آن داشته باشد. در ادامه با مهم‌ترین علائم پارگی لوله حالب می‌توانید آشنا شوید که شامل:

• درد شدید و مداوم در ناحیه پهلو، شکم یا لگن که معمولا به‌صورت ناگهانی شروع می‌شود و با گذشت زمان شدت می‌گیرد.
• کاهش محسوس حجم ادرار یا قطع دفع ادرار به‌دلیل اختلال در مسیر طبیعی انتقال ادرار.
• مشاهده خون در ادرار که می‌تواند به رنگ صورتی، قرمز یا قهوه‌ای باشد.
• تب و لرز که اغلب نشانه بروز عفونت به‌دلیل نشت ادرار به بافت‌های اطراف است.
• تهوع و استفراغ به‌ویژه در مواردی که درد یا عفونت شدید وجود دارد.
• تورم، حساسیت یا درد شکم که ممکن است هنگام لمس تشدیدتر شود.
• احساس درد یا سوزش هنگام ادرار کردن.
• ضعف و بی‌حالی که می‌تواند ناشی از درگیری کلی بدن با این بیماری باشد.

راه‌های تشخیص پارگی لوله حالب

بررسی دقیق شرح حال بیمار اولین و مهم‌ترین قدم است، پزشک به سابقه جراحی‌های اخیر، ضربه‌های فیزیکی، تصادف یا علائم غیرعادی مانند درد شدید پهلو و کاهش ادرار توجه می‌کند تا احتمال آسیب حالب را ارزیابی کند. سپس معاینه فیزیکی با هدف بررسی درد، حساسیت شکم و لگن، تب و نشانه‌های عفونت انجام می‌شود و می‌تواند اطلاعات اولیه مهمی درباره شدت مشکل در اختیار پزشک قرار دهد. معمولا بعد از معاینه پزشک با کمک روش‌های زیر پارگی لوله حالب را تشخیص خواهد داد که عبارتند از:

• آزمایش ادرار:  برای شناسایی وجود خون، عفونت یا تغییرات غیرطبیعی انجام می‌شود که در بسیاری از موارد نشانه‌ای از آسیب به مجاری ادراری است.
• سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری: به تشخیص تجمع ادرار، تورم کلیه یا انسداد مسیر حالب کمک می‌کند و معمولا به‌عنوان بررسی اولیه تصویربرداری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• سی‌تی اسکن با تزریق ماده حاجب:  یکی از دقیق‌ترین روش‌های تشخیصی است که محل دقیق پارگی، میزان نشت ادرار و شدت آسیب حالب را به‌وضوح مشخص می‌کند.
• پیلوگرافی و سایر روش‌های تصویربرداری تخصصی: که در موارد خاص برای بررسی مسیر حالب و ارزیابی دقیق‌تر آسیب به کار می‌روند، به‌ویژه زمانی که تشخیص با روش‌های اولیه قطعی نباشد.
• سیستوسکوپی: سیستوسکوپی با استفاده از یک ابزار باریک و دوربین‌دار، داخل مثانه و محل ورود حالب‌ها را به‌طور مستقیم بررسی می‌کند. این روش به تشخیص نشانه‌های آسیب یا پارگی حالب و همچنین ارزیابی وضعیت مسیر ادراری کمک می‌کند.

روش‌های درمان پارگی لوله حالب

درمان پارگی لوله حالب به شدت آسیب، محل پارگی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و هدف اصلی آن، بازگرداندن جریان طبیعی ادرار و جلوگیری از آسیب به کلیه است. باتوجه به این شرایط پزشک از یکی از روش‌های زیر برای درمان پارگی لوله حالب استفاده می‌کند که عبارتند از:

گذاشتن استنت حالب (Double J)

گذاشتن استنت حالب یا استنت دابل‌جی یکی از روش‌های رایج و موثر در درمان پارگی‌های خفیف تا متوسط لوله حالب است که با هدف حفظ جریان طبیعی ادرار انجام می‌شود. این لوله باریک و انعطاف‌پذیر داخل حالب قرار می‌گیرد تا ادرار بدون فشار و نشت از کلیه به مثانه منتقل شود و به بافت آسیب‌دیده فرصت ترمیم بدهد. استفاده از استنت باعث کاهش فشار داخل حالب، جلوگیری از نشت ادرار به بافت‌های اطراف و پیشگیری از بروز عفونت یا آسیب کلیوی می‌شود. این روش معمولا کم‌تهاجمی است و در بسیاری از موارد می‌تواند نیاز به جراحی باز را کاهش دهد، البته مدت زمان باقی ماندن استنت توسط پزشک متخصص اورولوژی تعیین می‌شود.

درناژ ادرار از طریق نفروستومی

درناژ ادرار از طریق نفروستومی، زمانی به‌کار می‌رود که عبور طبیعی ادرار از حالب به مثانه دچار اختلال شده باشد. در این روش، با ایجاد یک مسیر موقت از طریق پوست به داخل کلیه باعث می‌شود تا ادرار مستقیما از کلیه تخلیه می‌شود و فشار از روی حالب آسیب‌دیده برداشته شده و از نشت ادرار، عفونت و آسیب بیشتر به کلیه جلوگیری شود. نفروستومی معمولا به‌عنوان یک اقدام حمایتی و موقت انجام می‌شود تا شرایط برای ترمیم حالب، جراحی یا سایر روش‌های درمانی فراهم گردد که نقش مهمی در حفظ عملکرد کلیه دارد.

جراحی ترمیمی حالب

جراحی ترمیمی حالب زمانی انجام می‌شود که پارگی لوله حالب شدید باشد یا با روش‌های غیرجراحی مانند استنت‌گذاری و نفروستومی قابل درمان نباشد. در این روش، پزشک متخصص اورولوژی بخش آسیب‌دیده حالب را ترمیم یا در صورت لزوم قسمت صدمه‌دیده را برداشته و دو سر سالم را مجددا به هم متصل می‌کند تا مسیر طبیعی عبور ادرار بازسازی شود. نوع جراحی حالب بسته به محل و وسعت پارگی می‌تواند به‌صورت جراحی باز، لاپاراسکوپی یا روش‌های کم‌تهاجمی انجام شود. هدف اصلی از جراحی ترمیمی، حفظ عملکرد کلیه، جلوگیری از نشت ادرار و پیشگیری از عوارضی مانند عفونت و نارسایی کلیوی است و در صورت انجام به‌موقع، نتایج درمانی بسیار مطلوبی به همراه دارد.

برای درمان پارگی لوله حالب به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

برای تشخیص و درمان پارگی لوله حالب باید به پزشک متخصص اورولوژی (جراح کلیه و مجاری ادراری) مراجعه کرد. زیرا اورولوژیست‌ها تخصص لازم در زمینه ساختار، عملکرد و جراحی‌های دستگاه ادراری را دارند. این پزشکان با استفاده از روش‌های تشخیصی دقیق مانند سی‌تی اسکن و تصویربرداری‌های تخصصی شدت آسیب را مشخص کرده و مناسب‌ترین روش درمانی را انتخاب می‌کنند. همچنین در مواردی که پارگی حالب در اثر جراحی‌های دیگر ایجاد شده باشد یا با آسیب‌های شدید شکمی همراه باشد، ممکن است درمان با همکاری جراحان دیگر انجام شود، اما مدیریت اصلی  درمان یا جراحی بر عهده متخصص اورولوژی است. 

بیشتر بخوانید: سرطان حالب

عوارض عدم درمان پارگی لوله حالب

در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع پارگی حالب می‌تواند، با نشت ادرار به بافت‌های اطراف باعث عفونت شدید، آبسه و التهاب گسترده شود که با تب و درد شدید همراه است. انسداد یا اختلال طولانی‌مدت در مسیر ادرار ممکن است به آسیب دائمی کلیه و کاهش عملکرد آن منجر شود و در موارد پیشرفته حتی نارسایی کلیوی ایجاد کند. همچنین تجمع عفونت در بدن خطر سپسیس (عفونت خون) را افزایش می‌دهد که یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. به همین دلیل بی‌توجهی به علائم پارگی لوله حالب می‌تواند پیامدهای جدی و طولانی‌

کلام پایانی

پارگی لوله حالب اگرچه عارضه‌ای جدی و گاهی پنهان است، اما با آگاهی، تشخیص به‌موقع و انتخاب مسیر درمانی صحیح می‌توان از عوارض سنگین آن جلوگیری کرد و سلامت کلیه‌ها را حفظ نمود. توجه به علائم هشداردهنده، پیگیری مشکلات ادراری و مراجعه به پزشک متخصص در زمان مناسب، نقش تعیین‌کننده‌ای در نتیجه درمان دارد. دکتر محمدرضا جعفری متخصص باتجربه در حوزه بیماری‌های اورولوژی، تلاش می‌کند با بررسی کامل شرایط هر بیمار و انتخاب بهترین روش درمانی، روند بهبودی را با توجه شرایط بیمار انجام دهد. اگر با علائمی مشکوک روبه‌رو هستید یا سابقه جراحی و مشکلات ادراری دارید، مشاوره با پزشک آگاه می‌تواند اولین و مهم‌ترین قدم برای حفظ سلامت شما باشد.

سوالات متداول